Redactieprofs | redigeren
184
archive,tag,tag-redigeren,tag-184,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-11.2,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-6.7.0,vc_responsive

Het redigeren van een tekst is soms een heikel karwei. Als redacteur wil je het schrijfwerk zo goed mogelijk maken. Tegelijk wil je de schrijver van een verhaal, visie of blog in zijn of haar waarde laten. Redactieprof Jos Leijen vertelt hoe hij dat aanpakt en met welke 4 niveaus je rekening kunt houden.

Een kleine 25 jaar geleden werkte ik enige tijd bij een pr-bureau in Den Haag. Om de kwaliteit van alle uitgaande teksten te waarborgen, werd ieder schrijfsel kritisch tegen het licht gehouden door een collega-redacteur. De eerste tekst die ik voor het bureau schreef, kwam helemaal rood terug van collega Frank, met wie ik de kamer deelde. Een pijnlijk moment, want ik had er echt mijn best op gedaan.

Samen liepen we de opmerkingen door. En al was ik het niet met elke suggestie eens, dankzij de scherpe blik van Frank verbeterde de tekst aanzienlijk. Het deed me aan de ene kant realiseren dat meelezen nuttig is. Aan de andere kant besefte ik dat kritiek niet altijd leuk is, zelfs al helpt het je om je prestaties te verbeteren. Dat besef neem ik altijd mee als ik de teksten van anderen redigeer. Het helpt daarbij als de schrijver weet wat hij of zij kan verwachten.

Verwachtingen managen

Als het even kan, overleg ik met de schrijver voordat ik de rode pen ter hand neem. Wat is de centrale boodschap? Wat wil de auteur met de tekst bereiken? Wie gaat de tekst lezen? En wat moet de lezer ervan meenemen? In dit stadium maak ik ook afspraken over de diepgang van de redactieslag. Gaat het alleen om de spreekwoordelijke punten en komma’s? Of mag en kan ik het grondiger aanpakken en ook de inhoud en de structuur van de tekst verbeteren?

Je kunt een tekst op 4 niveaus redigeren. Deze niveaus lopen soms in elkaar over:

  1. Inhoud
  2. Structuur
  3. Stijl
  4. Spelling en grammatica

Inhoud: korte lijnen en waar nodig research

Bij het beoordelen van de inhoud van een tekst kijk ik of alles erin staat wat erin zou moeten staan. Daarnaast beoordeel ik of wat erin staat ook allemaal relevant is. En of het klopt. Dit betekent dat er soms ook research aan te pas komt. Een korte lijn met de schrijver is hierbij wenselijk. Verder haal ik herhalingen zoveel mogelijk uit het verhaal.

Structuur: logische volgorde

Met het schrappen van herhalingen zijn we al bij de structuur van de tekst terechtgekomen. Centraal staat hier de vraag of de informatie in een logische volgorde wordt gepresenteerd. Kan de lezer de gedachtegang van de auteur volgen? Zitten er sprongen in die de lijn van het verhaal doorbreken? Hoe kun je de lezer bij de hand nemen en stap voor stap meenemen in een betoog?

Een heldere indeling in bondige alinea’s met eigen tussenkopjes doet wonderen. Eén gedachte per zin en zinnen over hetzelfde onderwerp bij elkaar. (Soms is een alinea maar 2 of 3 zinnen.) En vergeet de ‘bruggetjes’ niet; verbindende zinnen tussen de alinea’s. Het is ook fijn als een tekst een duidelijke kop en een staart heeft. Bij veel soorten teksten geldt: als je begint met een voorbeeld of een anekdote, is het mooi om daar in de laatste alinea weer naar te verwijzen. Dan is de cirkel rond.

Stijl: simpel en beeldend

Over de gewenste tone of voice overleg ik met de schrijver van een tekst. Zeker als ik de ghostwriter ben en uit naam van iemand anders een column op speech schrijf. (Lees hier meer over ghostwriting.) Uiteraard hangt de stijl ook af van de organisatie en van de doelgroep tot wie de tekst gericht is. Over het algemeen streef ik naar simpel en beeldend. Eenvoudig en toegankelijk taalgebruik, met wat sjeu waar dat past.

Direct taalgebruik wil nog wel eens discussie geven als een schrijver zich zeer bloemrijk uit. Een informatief artikel is geen literatuur. Zo was ik enige tijd eindredacteur van een museumblad waar een auteur graag met stijlbloempjes strooide. Soms neigden die naar clichés. Het was vaak een balanceeract om recht te doen aan de schrijver en het artikel toch vlot leesbaar te maken. Gelukkig kwamen we er wel steeds samen uit.

Spelling en grammatica: foutloos

We zijn aangekomen bij de laatste stap in het redactieproces. D’s en t’s, tussen-n, hoofdlettergebruik, consequent gebruik van de juiste tijd, meervoud en enkelvoud. De juiste spelling en grammatica is essentieel voor elke tekst. Hier kun je je geen slippertje veroorloven, Want al klopt de tekst inhoudelijk, leest hij als een trein en komt de boodschap goed over; een paar spelfouten en de geloofwaardigheid van de schrijver staat op het spel.

Redactieprofs redigeren

Ik ben alweer jarenlang weg bij het Haagse pr-bureau en werkzaam als zelfstandig tekstschrijver. Een meelezer mis ik soms nog wel. Vier ogen zien nu eenmaal meer dan twee. Gelukkig kan ik mijn eigen teksten soms nog even voorleggen aan een Redactieprof, zoals ik ook met deze blog heb gedaan. Collega Cindy heeft de nodige goede tips gegeven om de tekst naar een hoger niveau te tillen.

Wil jij teksten laten redigeren door een professional? Van lichte eindredactie tot grondig perfectioneren: neem contact op met Redactieprofs en we helpen je goed en snel!


Hup, overboord met die overbodige schrijftips die je ooit leerde en nog steeds koestert. Redactieprof Marleen helpt je zin en onzin te onderscheiden bij schrijven en redigeren.

Bang om op fouten te worden gewezen in je tekst? Nou, dan ben je in goed gezelschap. Als beroepsschrijvers overkomt het ons ook regelmatig: opdrachtgevers of geïnterviewden die ons fijntjes wijzen op ‘fouten’ in onze tekst.

Tja, daar sta je dan met je academische titel in taalbeheersing en tig jaar ervaring met schrijven en redigeren. Dan heb ik wel even wat uit te leggen. Bij deze: de zeven meest voorkomende onzintips en hun zinnige alternatieven.

1. ONZIN: Gebruik korte zinnen, want die zijn begrijpelijker dan lange zinnen.

ZIN:

(a) Voor een prettig leesritme wissel je korte en lange zinnen met elkaar af. 

(b) Lange zinnen zijn niet per se complex. Denk maar aan opsommingen: niks ingewikkelds aan. Let echter wel op de regellengte: boven de pakweg 15 woorden neemt de leesbaarheid sterk af.

(c) Korte zinnen zijn niet per se begrijpelijk. Je bevordert de begrijpelijkheid door de relatie tussen de zinnen expliciet te maken. Vergelijk bijvoorbeeld de twee korte zinnen [Ze gaf weinig geld uit aan kleding. Ze werd donateur van AZG.] met de langere zin [Ze besloot weinig geld aan kleding uit te geven, zodat ze donateur kon worden van AZG].

2. ONZIN: Schrijf altijd actief, vermijd de lijdende vorm. 

ZIN: De lijdende vorm kan juist enorm functioneel zijn.Je houdt de focus van de zin waar je ‘m hebben wilt. Herschrijven in de actieve vorm kan juist afleiden van de boodschap. Laat je overtuigen door de voorbeelden in mijn blog ‘Leve de lijdende vorm!’.

3. ONZIN: Vermijd herhaling van woorden.

ZIN: Natuurlijk, het is afwisselender om met synoniemen te werken. Het levert leukere teksten op als je niet steeds woorden herhaalt. Toch is het raadzaam om ook deze regel niet strikt toe te passen bij schrijven of redigeren. Denk aan teksten op B1-niveau: laagopgeleide lezers zijn gebaat bij eenvoud. Ook voor zoekmachinescores kan herhaling gewenst zijn, hoewel…  Dit advies heeft meer haken en ogen dan je denkt: zie bijvoorbeeld onze minicursus SEO.

4. ONZIN: Wij en zij is netjes, we en ze is plat.

ZIN: Wij en zij gebruik je voor nadruk, zoals in [Wij hanteren geen verouderde schrijfregels, maar zij denken daar anders over.] Voor alle andere situaties volstaat we of ze.

5. ONZIN: Begin een zin nooit met En (Maar, Of)…

ZIN: Maar natuurlijk mag je een zin met En, Maar of Of beginnen. Het staat de begrijpelijkheid niet in de weg en kan de stijl ten goede komen. Lees maar wat collega Jeroen erover schrijft in een van de meest gelezen blogs ooit van Redactieprofs: En? Mag je een zin met En beginnen?

6. ONZIN: Schrijf cijfers 1 t/m 20 in letters, schrijf hogere getallen in cijfers.

ZIN: Laat je keuze afhangen van de context. In een alinea waarin allerlei getallen staan, is het voor de lezer gemakkelijker om ze te vergelijken als ze allemaal in cijfers staan. In een citaat is het juist logischer om een (rond) getal in letters weer te geven.

7. ONZIN: ‘Een aantal mensen zijn…’ is fout

ZIN: Zowel enkelvoud als meervoud is correct in een zin als deze. Raadpleeg bij twijfel de pagina van Onze Taal.

Moraal van dit verhaal? Laat je niet gek maken door schrijftips. Kijk goed naar de context en gebruik je eigen verstand.

Lees meer over schrijftips van Redactieprofs:

EHBO voor je teksten

Waarom tekstschrijvers HOOFDLETTERS vermijden

Monteur/montrice gezocht

We leven in een beeldcultuur, hoor ik vaak. Toch zijn en blijven teksten onmisbaar, vooral op momenten dat je de nuance zoekt. Ik wil helemaal niks af doen aan de kracht van mooi beeld. Maar zeker nu teksten online nog jaren lang vindbaar zijn, neemt de waarde van goede tekst alleen maar toe.

Grote bedrijven kennen het belang van goede teksten al lang. Gek genoeg werken er op de vaak uitgebreide communicatieafdelingen opvallend weinig tekstschrijvers. Teksten worden doorgaans uitbesteed. En dat is niet zo gek, want tekstschrijven is een echt vak.

Leven van je toetsenbord

“Tekstschrijven? Maar dat leert toch iedereen op de lagere school al?” Die reactie kreeg ik (dit is echt waar) wel eens, toen ik ruim 20 jaar geleden begon als zelfstandig tekstschrijver.

Ondanks die verbaasde reactie hier en daar kon ik al snel goed leven van mijn toetsenbord. Veel mensen kunnen wel even een tekstje schrijven. Maar goede tekstschrijvers bleken destijds dun gezaaid en zijn dat nog steeds. Veel bedrijven zien het verschil tussen zomaar een tekstje en een puntig en professioneel stuk. Ze besteden als het écht overtuigend moet zijn, het schrijven maar al te graag uit. Daar is in die 20 jaar niets aan veranderd.

Kort, korter, kortst is voorbij

Ik kreeg vertrouwen en dus opdrachten. Ook in de tijd, het zal een jaar of tien geleden geweest zijn, dat iedereen online omarmde en meende dat het allemaal om beeld ging. Foto’s, tekeningen, grafieken, ja! Woorden? Hooguit als een bijschrift, maar dan niet te veel graag! Kort was de trend. Kort, korter, kortst. Met vééél beeld. Waar moest dat eindigen? Zouden uiteindelijk alleen de koppen overblijven in de krant met daaronder een collage van foto’s?

Content

Toen opeens kwam, in het kielzog van de digitale ontwikkeling, het woord content in zwang. Dat wil zeggen: het kreeg een nieuwe betekenis. Mijn oma zei vroeger altijd dat ze content was, aan het einde van een hele fijne dag. Maar nu werd content opeens: inhoud, digitale inhoud meestal. Tekst en beeld op een webpagina, op Facebook of andere social media. En opeens deed tekst weer mee! Misschien kwam het wel door het woord Content Management Systeem dat toch de indruk werkt dat content echt belangrijk is. Immers: je moet het managen! Bovendien blijkt Google helemaal niet (meer) – zoals we eerst dachten – te kicken op zouteloze teksten vol zoekwoorden. Onze vriend Google houdt juist van kwaliteitsteksten en die mogen best aan de lange kant zijn. 

Ontwerper en schrijver samen

In de begintijd van de website was tekst iets dat je op het laatste moment nog even snel plaatste. Je weet wel, op dat moment nadat ontwerpers eindeloos hadden gevisualiseerd en met mood boards in de weer waren geweest en techneuten de juiste knoppen en routing hadden bepaald…. Dan klonk het opgelucht: “Alleen nog even de tekst”. Vanaf een bepaald moment koos men voor kwaliteitscontent. Ontwerper en schrijver gingen meer samenwerken. De woorden kregen hun waarde terug.

Beelddeflatie

Wat ook zeker meehielp, is de beelddeflatie door de zee van foto’s die dagelijks over ons heen spoelt. Om daarin te kunnen selecteren helpt een goede kop, een krachtig bijschrift. En een fijne tekst, to the point, vlot geschreven en verhelderend. Daar heb je nu meer aan dan aan 100 foto’s!

Luisteren en doorvragen

Als goede tekstschrijvers – en daar schaar ik mijzelf en mijn Redactieprofs-collega’s voor het gemak maar even onder, samen goed voor meer dan honderd jaar ervaring – beheersen we een eerbiedwaardig ambacht.  We brengen belangrijke boodschappen soepel en aantrekkelijk over. De speeches van de president, het voorwoord van de voorzitter, het interview met de gevangenisdirecteur. De tekstschrijver luistert, stelt de juiste vragen en schrijft. En dat is op zich al bijzonder in deze tijd: iemand die luistert en doorvraagt. Die echt de tijd neemt, geïnteresseerd is. Dat is de basis van ons vak. Daarmee creëren wij dag in dag uit creatieve content waar anderen alleen van dromen.

Zo komt het dat in een tijd waarin er steeds minder wordt geluisterd en doorgevraagd en waarin de nuance soms jammerlijk ver te zoeken is, de waarde van goede tekst alleen maar toeneemt. Daarom vind ik dit vak ook na meer dan twintig jaar nog steeds prachtig. En het plezier dat wij als Redactieprofs beleven aan het schrijven, vind je weer terug in onze teksten. Dat enthousiasme maakt ze nóg waardevoller.

Bent u ook toe aan kwaliteitstekst? Neem dan contact op!