Redactieprofs | democratie
232
archive,tag,tag-democratie,tag-232,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-11.2,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-6.7.0,vc_responsive

Helder schrijven, dat doen wij Redactieprofs. Duidelijke taal. Maar wat is dat precies? Voor het meest recente nummer van Onze Taal schreef Jorien Marcus er een informatief artikel over. Al vaker verschenen er handleidingen om helder te communiceren. Een blog over 3 dingen, 29 regels en 17 richtlijnen die helpen bij helder schrijven.

Emeritus hoogleraar communicatie- en informatiewetenschappen Carel Jansen onderstreept in het artikel in Onze Taal het belang van duidelijke communicatie. Slecht communiceren kan volgens hem zelfs de democratie schaden. We moeten ons een oordeel kunnen vormen over wat de overheid voor ons doet. Dat is lastig als die overheid ons niet goed informeert en als we programma’s van politieke partijen niet begrijpen. Daarnaast is goede informatie essentieel voor het vertrouwen van de burger in de politiek.

Denk aan 3 dingen

Volgens Martijn Jacobs van communicatiebureau Loo van Eck moet je je 3 dingen afvragen voordat je gaat schrijven:

  • Hoeveel interesse heeft je lezer voor wat jij te vertellen hebt?
  • Hoeveel kennis heeft hij over de inhoud?
  • Hoe groot is zijn taalvaardigheid?

Pas 29 regels toe

Taalvaardigheid wordt aangeduid in niveaus, van A1 tot C2. B1 wordt vaak als richtlijn gebruikt; dan zou 95% van de Nederlanders de tekst moeten kunnen begrijpen. Karen Heij en Wessel Visser geven in een boekje van alweer enige tijd geleden ’29 regels van eenvoudig Nederlands’. Als je je aan die regels houdt, schrijf je volgens de auteurs op B1-niveau. De regels gaan over de voorbereiding, de structuur van je tekst, zinsopbouw en woordkeus. Enkele voorbeelden:

  • Zet de hoofdgedachte aan het begin
  • Formuleer passende tussenkopjes
  • Schrijf actieve zinnen
  • Gebruik geen formele taal
  • Vermijd jargon

Volg 17 richtlijnen

Een jaar geleden verscheen het ‘leer- en oefenboek’ Duidelijke taal van docent Nederlands en tekstadviseur Peter van der Horst. Hij werkt 17 richtlijnen uit om begrijpelijk te schrijven. Ik schreef over dit boekje een bericht voor de website van Bureau Schrijfwerk. Ook voor ervaren tekstschrijvers is het goed om deze richtlijnen bij elkaar te zien. Mijn advies: hou ze in de buurt te als je een tekst gaat schrijven.

Nog meer tips

Het artikel in Onze Taal sluit ook af met tips, geleend van Wablieft Tekstadvies:

  • Bepaal het onderwerp en doel van je tekst
  • Vorm je een beeld van je lezer
  • Zoek de gepaste toon
  • Spreek je lezer rechtstreeks aan
  • Schrap overbodige informatie
  • Vertel het belangrijkste eerst
  • Zorg voor verschillende tekstblokken
  • Zorg voor een duidelijke opmaak

Redactieprofs helpen

Als extra tip voeg ik daar graag deze aan toe: Heb je hulp nodig bij een tekst of wil je een training om betere teksten te schrijven? Neem dan contact op met Redactieprofs. Wij helpen je graag verder.

In opdracht van ICTU, een adviesorganisatie binnen de overheid voor ICT-vraagstukken, deed ik verslag van een ‘inspiratiebijeenkomst’ voor ambtenaren. Een van de sessies ging over kunstmatige intelligentie. Veel mensen denken bij dit begrip aan de robots R2D2 en C-3PO uit Star Wars of de superauto KITT uit de Knight Rider. De werkelijkheid is veel ongrijpbaarder. Zegen of vloek?

Kunstmatige intelligentie of artificial intelligence is geen slimme robot à la Data uit Startrek, maar een anoniem algoritme. Een algoritme dat goed is in één kunstje en daar steeds beter in wordt. Bijvoorbeeld voor zelfrijdende auto’s. Met allerlei sensoren kan de auto zelf de omgeving analyseren en daar beslissingen over het rijgedrag op baseren.

Camera’s kunnen gezichten herkennen en zelfs de gemoedstoestand aflezen. In China worden deze systemen gebruikt bij een social credit systeem; burgers worden beoordeeld op hun sociale gedrag. Het lijkt op een aflevering van de Netflix-serie Black Mirror, maar het gebeurt echt.

De prijs van gratis

Een tijdje terug interviewde ik de directeur van een bedrijf gespecialiseerd in social media en zoekmachines. Enthousiast vertelde hij me dat hij via Facebook allerlei gegevens kon kopen. Facebook weet alles van je. En verdient veel geld door hapklare informatie te leveren die het bureau dan weer gebruikt om advertenties van klanten optimaal te ‘targeten’.

Het bureau garandeert zijn klanten met de methode een groter bereik en een forse omzetstijging, zei de ondernemer glunderend. Ik voelde me wat ongemakkelijk. Een wereldwijde organisatie die alles over je weet en die kennis gebruikt om daar geld mee te verdienen… Is dat niet een hoge prijs voor ‘gratis’ gebruik van Facebook?

Democratie bedreigd

Afgezien van schending van de privacy heeft kunstmatige intelligentie ook andere schaduwkanten. Die gaan nog veel verder en kunnen zelfs de democratie bedreigen. Zoals ‘deep fakes’. Met een geavanceerd computerprogramma kun je virtueel in de huid van iemand anders kruipen, bijvoorbeeld van een politicus. Die kun je dan van alles laten zeggen. Je weet niet meer wat je kunt geloven en wat niet.

Bedreigde beroepen

Diverse beroepsgroepen hebben al de gevolgen van kunstmatige intelligentie moeten ervaren. Bankpersoneel, mensen in administratieve functies en boekhouders hebben steeds meer taken zien verdwijnen. Overgenomen door de computer. Vertaalprogramma’s worden steeds slimmer, zodat ook vertalers brodeloos dreigen te worden. Een check door een native speaker en klaar is Kees.

Dag tekstschrijver

En wat betekent artificial intelligence voor tekstschrijvers? De meeste collega’s denken dat het niet zo’n vaart zal lopen. Maar onderzoekers zijn al heel ver om computers min of meer zelfstandig teksten te laten schrijven. Een van de inleiders van het ICTU-congres vertelde over een algoritme dat een redelijk samenhangend verhaal kon schrijven op basis van de eerste paar alinea’s. En onderzoekers van OpenAI slaagden erin de computer een essay te laten schrijven dat betoogt dat recycling slecht is voor de wereld. Ik ben heel benieuwd hoe ons vak er over 10 jaar uitziet. En misschien gaat het wel veel sneller.