Redactieprofs | Helene de Bruin
4
archive,author,author-helene,author-4,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-11.2,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-6.6.0,vc_responsive

Ik ben niet zo van de hij/zij. Vooral omdat ik het zo ‘lelijk’ vind staan. En omdat ik ervan uitga dat iedereen (m/v) toch wel weet dat het om mannen én vrouwen gaat. Mis! Genderneutraal taalgebruik schiet zijn doel voorbij als er alleen mannelijke voornaamwoorden worden gebruikt, bewijst psycholinguïst Theresa Redl. Redactieprofs geven genderneutrale alternatieven (die ik vanaf nu ook ga toepassen).

Genderneutraal taalgebruik
Theresa Redl van de Radboud Universiteit en het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek in Nijmegen onderzocht of lezers snappen dat zinnen zoals ‘Wat kost een student? En wat levert hij op?’ genderneutraal moeten worden opgevat. Want we vinden dominantie van mannen ook in taal steeds minder wenselijk. Zo gaf het Europees Parlement in 2018 een richtsnoer uit voor genderneutraal taalgebruik omdat het genderstereotypering vermindert, sociale verandering teweegbrengt en voor meer gendergelijkheid zorgt.

Mannelijke voornaamwoorden ook voor vrouwen
Redl onderzocht voor haar promotie de werking van die richtlijnen. Ze wilde weten hoe snel lezers het begrijpen als met mannelijke voornaamwoorden zowel mannen als vrouwen worden aangeduid. Bij proeven volgde een camera de oogbewegingen van de lezer. Vooral de mannen haperden bij het gebruik van het bezittelijk voornaamwoord ‘zijn’ voor vrouwen. Vrouwen hebben volgens het onderzoek geen aantoonbare moeite met ‘zijn’. Redl vermoedt dat meisjes al vroeg gedwongen worden daar een neutrale betekenis aan te geven: anders gaan teksten namelijk nooit over hen.

Iedereen en mensen
Bij gebruik van het persoonlijk voornaamwoord ‘hij’ (zoals in de zin ‘Als een leerling honger heeft, kan hij naar de eetzaal’) kostte het zowel mannen als vrouwen meer moeite te begrijpen dat de zin zowel op mannen als op vrouwen kan slaan. Redls onderzoek bewijst dat ‘hij’ en ‘zijn’ niet als neutraal, maar vooral als mannelijk worden opgevat. Door dergelijk mannelijk taalgebruik als vanzelfsprekend te beschouwen, sluit je iedereen uit, behalve mannen. En dat willen we niet (meer).
Ik ben overtuigd en zet mijn argument van ‘mooi’ of ‘lelijk’ overboord. Want meisjes en vrouwen tellen en doen mee (Bron: de Volkskrant).

Hieronder neutrale oplossingen van Redactieprofs:
Jos vindt, net als schrijfster dezes, hij/zij in teksten stom. Ook daarom volgt hij de formele regel: “Mannelijke woorden zijn ‘hij’, vrouwelijke zijn ‘zij’. De lezer is mannelijk, dus gebruik ik ‘hij’. Taalregels gaan hierbij voor mij boven politieke correctheid. Vaak probeer ik het wel te omzeilen door het onderwerp in meervoud te zetten.”

Marleen en Jeroen vertonen vermijdgedrag door te kiezen voor de meervoudsvorm. Dat leest sowieso prettiger dan drie keer in een zin hij/zij en zijn/haar te moeten gebruiken. Jeroen: “Ik heb nu geen moeite meer met hij/zij. Maar dan liefst wel hij of zij (of zij of hij?) en niet zo’n lelijke /-teken.”

Marleen is zich hyperbewust van de (non-)sekse; ze redigeert momenteel teksten voor transgenders. “Daarin worden veel medische beroepen genoemd, met genderneutrale benamingen als chirurg en arts. Ik verwijs dan zo weinig mogelijk met ‘hij/zij’; ik vermijd verwijzingen waar het kan en anders gebruik ik deze/die. Bijvoorbeeld: “U overlegt daarover met de arts. Die geeft u ook het recept mee.”  Soms vindt Marleen het leuk om te spelen met onbewuste aannames, zoals: de chirurg is een meneer, tenzij wordt benadrukt dat zij een vrouw is. Zo denken we nog steeds, merk ik altijd weer als ik iets vertel over mijn tandarts of mijn makelaar.”

Tom worstelt met genderneutraal schrijven in vacatureteksten. “Een stagiair is een man en een stagiaire een vrouw. Dus ik gebruik stagiair(e) of vermijd het door abstracter te spreken over een ‘stageplaats’. Daartegenover heb ik het idee dat spreken van een administratief medewerkster of een schrijfster ouderwets is, medewerker of schrijver is inmiddels gewoon unisex. Het verschilt dus nog heel erg per functie of er al een ingeburgerde genderneutrale variant is. Het scheelt wel dat discrimineren op geslacht niet meer mag in vacatures, dus kiezen tussen man of vrouw is in het algemeen niet aan de orde.”

Over de vacature voor de monteur/montrice schreef ik al eerder een blog.

Hulp nodig met het ontseksen van tekst? Vraag een Redactieprof!

Redactieprofs groeit! Twee nieuwe profs zijn ons netwerk komen versterken en daar zijn wij trots op! We stellen Theanne Boer en Tom van Velzen even kort aan u voor.

Eigenlijk zijn de nieuwe profs voor ons niet echt gloedje nieuw. Theanne is in het verleden een paar jaar lid geweest en Tom heeft bij ons ervaring opgedaan als stagiair. Met hun komst zijn Redactieprofs in Zuid-West Nederland goed vertegenwoordigd.

Geen rottigheid maar blijheid

Theanne Boer is neerlandicus en begon in 2008 haar tekstbedrijf, na een carrière als tv-redacteur. Ze wil met haar schrijfsels iets bereiken. Iets bijdragen. Waardoor de rottigheid afneemt en de blijheid toeneemt. Daarom schrijft ze het liefst voor organisaties, bedrijven en bladen met een ideëel doel. Haar lievelingsonderwerpen: duurzaamheid, levensbeschouwing en internationale samenwerking. “Ik wil teksten schrijven die bewegen, aan het denken zetten, inspireren. Gelukkig krijg ik nogal eens te horen dat mijn teksten ‘werken’. Daar doe ik het dus voor.”

Een goed verhaal doet wonderen

Theanne schrijft korte columns, lange essays, interviews en portretten, direct mailings en wervende teksten. En ze timmert graag planken, voor magazines dan. Ze stuurt gerust een team van schrijvers en vormgevers aan. Om vervolgens als eindredacteur de puntjes op de i te zetten en de klant een compleet blad te bezorgen. Theanne maakt graag gebruik van storytelling: een goed verhaal doet wonderen.

Meer lezen over en van Theanne?

Allergisch voor onnodig ingewikkeld doen

Tom van Velzen schrijft graag waar het op staat. Met alle respect voor de inhoud, maakt hij jouw boodschap hapklaar voor de lezer. Dat merk je als je met hem samenwerkt. Hij gelooft dat lezers – met name online – niet te veel moeite willen doen om iets te begrijpen. Toms allergie voor onnodig ingewikkeld taalgebruik helpt daarbij. En is complexe materie of vakjargon echt essentieel voor een verhaal? Dan zet hij zijn onderzoekspet op om te ontdekken hoe iets zit. Tom vindt altijd wel een manier om iets leesbaar te presenteren.

Tom van Velzen

Verhaal in de taal van de doelgroep

 ‘Laat Tom er nog even naar kijken’, is al jaren zijn startsein. “Mijn opdrachtgevers weten dat hun tekst na mijn laatste blik ook echt in orde is. Of het gaat om redactie of tekstproductie: ik verduidelijk de inhoud en zet een verhaal om in de taal van de doelgroep – zonder af te doen aan de boodschap.’

Toms specialismen zijn: webtekst, interviews, (SEO)-copywriting, corrigeren en redigeren.

Meer lezen over en van Tom?